Desem en zuurdesem zijn hetzelfde: een mengsel van meel of bloem en water waarin gisten en melkzuurbacteriën actief zijn. Je hoeft dus geen andere starter te maken als het ene recept over desem praat en het andere over zuurdesem. Dat scheelt weer een pot op het aanrecht.
De verwarring is begrijpelijk. Bij zuurdesem denk je al snel aan een stevig, zuur brood. Desem klinkt wat milder. Toch vertelt de naam je weinig over de smaak van het brood. Daarvoor doen het meel, de temperatuur en de manier waarop je je starter en deeg laat fermenteren veel meer.
Is er echt geen verschil tussen desem en zuurdesem?

Nee, de woorden beschrijven geen twee verschillende rijsmiddelen of bakmethodes. Ook het Nederlands Bakkerij Centrum gebruikt de benaming (zuur)desem voor een cultuur op basis van graan, water en actieve of opnieuw activeerbare micro-organismen. Het woord zuur tussen haakjes verandert de definitie dus niet. Lees de uitleg over desem van het Nederlands Bakkerij Centrum.
Wel gebruiken thuisbakkers verschillende woorden voor onderdelen van hun bakroutine. De kleine hoeveelheid die je bewaart voor de volgende keer heet bijvoorbeeld moederdesem, moederstarter of gewoon starter. Maak je daarvan een portie klaar voor je brood, dan kun je in een recept ook het woord voordeeg tegenkomen.
Die porties kunnen verschillen in hoeveelheid, verhouding en rijpheid. Dat komt door het recept, niet doordat desem iets anders zou zijn dan zuurdesem.
Wat gebeurt er in zo’n pot met bloem en water?

In een desemcultuur werken gisten en melkzuurbacteriën samen. De gisten maken onder meer gas, waardoor een geschikt brooddeeg kan rijzen. De bacteriën dragen bij aan de zuren en aroma’s die bij desem horen.
Je voedt die cultuur met nieuw meel of nieuwe bloem en water. Na een voeding wordt een actieve starter luchtiger en neemt het volume toe. Uiteindelijk bereikt hij zijn hoogste punt en zakt hij weer terug. Met een elastiekje op de pot zie je dat verloop veel makkelijker dan wanneer je probeert te onthouden hoe hoog hij vanochtend stond.
Niet elke pot heeft precies dezelfde samenstelling. Een vast aantal soorten gisten hoort daarom niet bij de definitie van desem. Belangrijker voor jouw brood is dat je starter betrouwbaar actief wordt na een voeding.
Waarom smaakt het ene desembrood zuurder dan het andere?
De smaak hangt af van de ingrediënten en de fermentatie, niet van de keuze tussen de woorden desem en zuurdesem. Een wit brood kan behoorlijk friszuur smaken, terwijl een donker desembrood juist mild kan zijn.
Meelsoort, temperatuur, voedingsverhouding en rijstijd beïnvloeden elkaar. Een langere fermentatie kan meer smaak opleveren, maar eindeloos wachten maakt je brood niet vanzelf lekkerder. Deeg kan ook te ver rijzen en zijn stevigheid verliezen.
Wil je de smaak veranderen? Houd dan eerst één recept aan. Noteer hoe je starter is gevoed, hoe warm het in de keuken is en wanneer je het deeg vormt. Verander bij de volgende bakdag één ding. Dan weet je ook waar die andere smaak vandaan komt.
Alleen het etiket op je starterpot veranderen van zuurdesem naar desem heeft, helaas, weinig effect.
Kun je desem en zuurdesem in een recept uitwisselen?

Ja, als de starter qua samenstelling en activiteit bij het recept past. Kijk vooral naar de verhouding tussen bloem en water en naar het moment waarop je hem gebruikt.
Een starter met gelijke gewichten bloem en water heet een starter met 100% hydratatie. In 100 gram van zo’n starter zit ongeveer 50 gram bloem en 50 gram water. Een stevigere starter bevat naar verhouding minder water. Wissel je die zonder aanpassing om, dan verandert ook het vocht in je brooddeeg.
Let daarom op drie punten:
Welke bloem of welk meel? Een roggestarter gedraagt zich anders dan een tarwestarter en beïnvloedt de samenstelling van je brood.
Hoeveel water? Volg de verhouding uit het recept, zeker als je nog aan het leren bent.
Hoe actief? Een gevoede starter rond zijn hoogste punt doet ander werk dan een koud restant dat al dagen ongevoerd in de koelkast staat.
Staat er alleen ‘100 gram desem’ zonder verdere uitleg? Zoek dan in het recept naar een voedingsschema of beschrijving van de starter. De naam alleen is niet genoeg om de benodigde samenstelling te weten.
Moet je een zuurdesemstarter omzetten naar gewone desem?
Nee, dat hoeft niet: je hebt al desem. Je kunt wel je voedingsroutine aanpassen om met een andere bloemsoort, een stevigere starter of een ander bakschema te werken.
Doe dat in een aparte kleine portie als je wilt experimenteren. Zo houd je ook nog wat van je vertrouwde starter over. Geef een veranderde cultuur meerdere voedingen om voorspelbaar te worden voordat je er een heel brooddeeg van laat afhangen.
Voor een milder brood kun je beter werken aan een passend recept en een voorspelbare fermentatie dan proberen alle zuur uit je starter te krijgen. Zuurvorming hoort bij deze cultuur.
Je starter bewaren tussen twee bakdagen

Bak je vaak, dan kun je een starter op kamertemperatuur onderhouden met een voedingsritme dat past bij zijn activiteit. Bak je minder vaak, dan is de koelkast een praktische manier om dat ritme te vertragen.
Een wekelijkse voeding is voor veel gekoelde starters een bruikbaar uitgangspunt, maar geen garantie die voor iedere pot geldt. Controleer hoe jouw starter reageert. Haal voor een bakdag een kleine hoeveelheid uit de koelkast en voed die. Herhaal dat zo nodig totdat hij weer betrouwbaar stijgt.
Een grijzig vochtlaagje kan bij een hongerige starter voorkomen. Pluizige schimmel of roze en oranje verkleuring zijn een ander verhaal: gooi die cultuur weg en begin opnieuw. Probeer een beschimmelde starter niet te redden door alleen het bovenste laagje af te scheppen.
Gebruik een schone pot met genoeg ruimte voor volumetoename. Tijdens actieve fermentatie moet gas kunnen ontsnappen; sluit de pot dan niet drukdicht af.
Is desembrood gezonder dan zuurdesembrood?
Dat onderscheid bestaat niet, omdat beide namen hetzelfde proces beschrijven. Ook is desembrood niet automatisch gezonder dan brood met bakkersgist. Voor onder meer de hoeveelheid vezels maakt het veel uit of je wit of volkoren brood kiest. Het Voedingscentrum geeft aan dat niet is aangetoond dat desembrood in het algemeen gezonder is dan gewoon brood. Uitleg over brood en voedingswaarde.
Desembrood van tarwe, rogge of spelt bevat bovendien gluten. Fermentatie maakt zo’n brood niet geschikt voor iemand die vanwege coeliakie glutenvrij moet eten.
Begin met één starter en een duidelijk recept
Je hebt voor desem en zuurdesem dezelfde basis nodig: bloem of meel, water, een schone pot en wat aandacht voor wat er in die pot gebeurt. Daarna helpt een vast recept je verder dan nog vijf verschillende voedingsschema’s naast elkaar.
Bij Broba vind je zuurdesem starterpotten om je eigen cultuur in op te bouwen en te onderhouden. Die pot is het hulpmiddel; de starter maak je zelf met je ingrediënten. Noem hem daarna gerust desem, zuurdesem of geef hem een naam. Zolang je weet wanneer hij klaar is voor je deeg, zit je goed.




